Niedożywienie i odwodnienie matki ma istotny wpływ na rozwój i przebieg laktacji. Ilość produkowanego mleka może zmniejszyć się w wyniku ciężkiego odwodnienia (utraty 10% całkowitej objętość krwi) [7].

Smith [6] badał wpływ niedożywienia matek noworodków urodzonych w Holandii w czasie II wojny światowej. Niedożywione matki produkowały mniejszą ilość mleka ale okres karmienia dzieci piersią nie był znacząco skrócony. Podobnie badania prowadzone w krajach trzeciego świata wykazały jedynie spadek ilości produkowanego mleka, bez wpływu na jego jakość [2,4].

W przypadku niedoborów żywieniowych w diecie matki zawartość białka, węglowodanów, tłuszczu, kwasu foliowego i większości składników mineralnych w mleku jest utrzymywana na zbliżonym poziomie, kosztem składników organizmu kobiety [1].

Gwałtowna utrata masy ciała (większa niż 0,5-1 kg/ tydzień) nie jest zalecana, gdyż redukcja masy ciała po urodzeniu dziecka powinna być powolna, a karmienie piersią sprzyja temu procesowi. Osiągnięcie masy ciała sprzed okresu ciąży może trwać około 12 miesięcy [3].

Przeciętnie kobieta karmiąca piersią traci około. 0,6-0,8 kg/miesiąc w czasie pierwszych 4-6 miesięcy po porodzie. Kobiety, które kontynuują karmienie niemowlęcia piersią po ukończeniu 6 miesiąca nadal tracą wagę, lecz jest to proces wolniejszy.

Znaczna redukcja kaloryczności diety jest często obserwowana u kobiet pragnących szybkiego powrotu do masy ciała sprzed ciąży. Kaloryczność spożywanej diety nie powinna być mniejsza niż 6,28 MJ (1500 kcal)/dzień ponieważ zmniejsza to ilość produkowanego mleka. Stosowanie diet płynnych oraz środków wspomagających odchudzanie jest niewskazane [3]. Jednakże, ze względu na znaczące różnice w indywidualnym zapotrzebowaniu energetycznym kobiet i ich aktywności fizycznej, nie jest możliwe odgórne i precyzyjne ustalenie krytycznego poziomu energii niezbędnego do utrzymania produkcji mleka [5].

Kobieta karmiąca powinna wypijać dziennie około 3 litrów płynów [8].

Prawidłowe nawodnienie organizmu stanowi podstawę do produkcji odpowiedniej ilości mleka przez kobiety chcące karmić piersią. Przeciętnie, kobieta karmiąca piersią produkuje ok. 750 ml pokarmu dziennie, stąd wzrost zapotrzebowania na wodę w tej grupie o 800-1000 ml na dobę [9].

Już w 2003 roku wydano wytyczne dotyczące żywienia kobiet w ciąży i karmiących piersią, w których wskazano na zwiększone zapotrzebowanie na wodę ze względu na rozszerzenie przestrzeni płynu pozakomórkowego, potrzeby płodu i płynu owodniowego oraz produkcję mleka.

Zalecono zwiększenie spożycia płynów o 750-1000 ml na dzień powyżej podstawowego zapotrzebowania [10.] Z powodu ryzyka wystąpienia śladowych zanieczyszczeń w wodzie wodociągowej pomimo procesu jej uzdatniania, zaleca się kobietom karmiącym spożywanie wody ze źródeł naturalnych. Pobierana z podziemnych ujęć woda jest pozbawiona kontaktu z substancjami znajdującymi się w glebie i na jej powierzchni, mogącymi ją zanieczyszczać.

Zaleca się spożycie wody niegazowanej, ponieważ lepiej zaspokaja pragnienie oraz nie powoduje uczucia wzdęcia i odbijania, występującego często po spożyciu wód gazowanych. Korzystne jest pokrywanie zapotrzebowania na wodę naturalnymi wodami źródlanymi i mineralnymi, nisko- i średniozmineralizowanymi, niskosodowymi  <20 mg/l i niskosiarczanowymi <20 mg/ [11]. Wody źródlane o niskiej zawartości składników mineralnych mogą być spożywane na co dzień bez ograniczeń dotyczących wieku i stanu zdrowia, be ryzyka wystąpienia zaburzeń elektrolitowych. Istotne znaczenia ma też zalecenie spożywania naturalnych wód przez kobiety, które chcą obniżyć masę ciała, ze względu na ich ujemny bilans energetyczny [12]. Ma to szczególne znaczenie w przypadku kobiet z nadwagą i otyłością, ponieważ wzrost zapotrzebowania kalorycznego podczas karmienia piersią w połączeniu z zastąpieniem kalorycznych napojów wodą, może przyczynić się do spadku masy ciała [13,14]..

PIŚMIENNICTWO:

[1] Committee on Nutritional Status During Pregnancy and Lactation, Institute of Medicine, 1991: Nutrition During Lactation, http://www.nap.edu/catalog/1577.ht

[2]  Khin-Maung-Naing, Tin-Tin-Oo, Kywe-Thein MS i wsp. Study on lactation performance of Burmese mothers. Am J Clin Nutr 1980;33:2665-2668

[3] Ministry of Health. Food and Nutrition Guidelines for Healthy Pregnant and Breastfeeding Women: A background paper. Wellington: Ministry of Health, 2006

[4]  Paul AA, Muller EM, Whitehead RG. The quantitative effects of maternal dietary energy intake on pregnancy and lactation in rural Gambian women. Trans R Soc Trop Med Hyg 1979;73:686-692

[5] Reifsnider E, Gill SL. Nutrition for the Childbearing Years, J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 2000;29:43-55

[6] Smith CA. Effects of maternal undernutrition upon newborn infant in Holland (1944-1945). Journal of Pediatrics 1947;30:229-243

[7] Luke B, Hediger ML, Nugent C i wsp. Body mass index— Specific weight gains associated with optimal birth weights in twin pregnancies. J Reprod Med. 2003;48:217-224

[8] Jarosz M (red). Normy Żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, IŻŻ, 2012

[9] Stanowisko PTG. Znaczenie nawodnienia w prewencji chorób u kobiet w wieku prokreacyjnym. Ginekol Pol 2011;82:943-945

[10] National Health and Medical Research Council, Dietary Guidelines for Australian Adults. Canberra: Commonwealth of Australia, 2003

[11] Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie zaleceń dotyczących spożycia wody i innych napojów przez niemowlęta, dzieci i młodzież, Standardy Medyczne. Interna, 2010;1:7-15

[12] Karowicz-Bilińska A. Woda i jej znaczenie dla organizmu kobiety. Ginekol Pol 2011;82:455-459

[13] Stookey JD, Constant F, Popkin BM i wsp. Drinking water is associated with weight loss in overweight dieting women independent of diet and activity. Obesity 2008;16:2481-2488

[14]] Dennis E, Dengo A, Comber D i wsp. Water consumption increases weight loss during a hypocaloric intervention in middle age and older adults. Obesity 2010;18:300-307